۳۰ سپتامبر در تقویم جهانی به نام “روز ترجمه” شناخته میشود؛ روزی که نه تنها یادآور تلاشهای مترجمان در طول تاریخ است، بلکه نشان میدهد چگونه کلمات میتوانند پلی بسازند میان مردمی با زبانها، فرهنگها و تاریخهای متفاوت. این روز فرصتی است برای تقدیر از کسانی که با هنر ترجمه، امکان گفتگو و فهم متقابل را در جهان فراهم میکنند.
هر ساله در تاریخ ۳۰ سپتامبر، جامعه جهانی به بهانهای زیبا گرد هم میآید؛ روزی به نام روز جهانی ترجمه. این روز به افتخار سن خرونیمو، یکی از بزرگترین مترجمان تاریخ که در قرن چهارم میلادی کتاب مقدس را به زبان لاتین برگرداند، انتخاب شده است. ترجمهای که بعدها به «ولگاتا» شهرت یافت و قرنها مبنای درک متون دینی در سراسر اروپا بود.
روز جهانی ترجمه فقط یادآور یک شخصیت تاریخی نیست؛ بلکه فرصتی است برای بازاندیشی درباره نقشی که ترجمه در زندگی روزمره ما ایفا میکند. چه زمانی که یک رمان خارجی را میخوانیم، چه وقتی از یک اپلیکیشن برای ترجمه سریع جملات استفاده میکنیم، یا حتی وقتی اخبار جهانی را به زبان مادریمان دنبال میکنیم، ردپای ترجمه در زندگیمان پررنگتر از آن است که تصور میکنیم.
ترجمه تنها تبدیل کلمات از زبانی به زبان دیگر نیست. ترجمه یعنی انتقال فرهنگ، احساسات و اندیشهها. مترجمان در حقیقت معماران پلهایی هستند که میان ملتها ساخته میشود. بدون ترجمه، بخش بزرگی از میراث بشری از دسترس ما دور میماند و امکان ارتباط مؤثر جهانی وجود نداشت.
نگاهی به تاریخچه ترجمه در جهان
تاریخ ترجمه به اندازه تاریخ زبانها کهن و پرفراز و نشیب است. از همان زمانی که تمدنهای اولیه با یکدیگر ارتباط برقرار کردند، نیاز به مترجم و ترجمه به وجود آمد. در واقع، ترجمه همزاد تجارت، مهاجرت و حتی دیپلماسی بوده است.
در دوران باستان، ترجمه بیشتر برای انتقال متون مذهبی و فلسفی انجام میشد. بهعنوان نمونه:
- بینالنهرین و مصر: نخستین نمونههای ترجمه به شکل متون دوزبانه بر روی سنگنوشتهها دیده میشود. این آثار نشان میدهد که حتی ۲ هزار سال پیش از میلاد، انسانها برای درک زبان یکدیگر تلاش میکردند.
- یونان و روم: یونانیان آثار فلسفی و علمی خود را به زبانهای دیگر منتقل کردند و رومیها با ترجمه آثار یونانی، فرهنگ خود را غنیتر ساختند.
- ایران باستان: در دوران هخامنشیان، بهویژه در زمان داریوش بزرگ، سنگنوشتههایی چون بیستون به چندین زبان ترجمه شد تا فرمانهای شاه برای اقوام مختلف امپراتوری قابل فهم باشد.
اما نقطه عطف بزرگ در تاریخ ترجمه، همان قرن چهارم میلادی و کار سترگ سن خرونیمو بود. او با ترجمه کتاب مقدس به لاتین، راه را برای دسترسی میلیونها نفر به مفاهیم دینی و فلسفی هموار کرد. از آن زمان تاکنون، ترجمه همیشه نقشی حیاتی در گسترش دانش، ادبیات و فرهنگ داشته است.
اهمیت ترجمه در دنیای امروز
امروزه، جهان ما بیش از هر زمان دیگری به هم پیوسته است. اینترنت، سفرهای بینالمللی، رسانههای جهانی و تجارت فرامرزی باعث شدهاند که ارتباط میان مردم با زبانها و فرهنگهای گوناگون اجتنابناپذیر باشد. در این میان، ترجمه نقش کلیدی ایفا میکند و بدون آن، بسیاری از تعاملات روزمره غیرممکن میشد.
چند نمونه از اهمیت ترجمه در زندگی امروز:
- رسانه و اخبار: ترجمه باعث میشود ما بتوانیم اخبار کشورهای مختلف را دنبال کنیم و از رویدادهای جهانی باخبر شویم.
- علم و دانش: پژوهشهای علمی اغلب به زبان انگلیسی منتشر میشوند. ترجمه، امکان دسترسی دانشجویان و پژوهشگران سراسر جهان به این منابع را فراهم میآورد.
- کسبوکار و تجارت: شرکتهای بینالمللی برای ورود به بازارهای جدید نیازمند ترجمه دقیق و بومیسازی هستند تا پیام برندشان به درستی منتقل شود.
- ادبیات و هنر: بسیاری از شاهکارهای ادبی جهان از طریق ترجمه در دسترس ما قرار گرفتهاند؛ بدون ترجمه شاید هیچگاه با آثار نویسندگانی چون داستایوفسکی، مارکز یا هاروکی موراکامی آشنا نمیشدیم.
- زندگی روزمره: حتی اپلیکیشنهای موبایل یا فیلمهای محبوبی که با زیرنویس تماشا میکنیم، همگی به یاری ترجمه در اختیارمان قرار گرفتهاند.
در دنیایی که مرزهای جغرافیایی هر روز کمرنگتر میشود، ترجمه نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی انکارناپذیر است.
روز جهانی ترجمه و پیوند آن با اسپانیا
روز جهانی ترجمه بهطور رسمی توسط فدراسیون بینالمللی مترجمان (FIT) در سال ۱۹۹۱ میلادی پیشنهاد شد. اما ریشه انتخاب تاریخ ۳۰ سپتامبر به اسپانیا و شخصیت برجستهای به نام سن خرونیمو (Saint Jerome) بازمیگردد؛ شخصیتی که نقشی اساسی در تاریخ ترجمه ایفا کرد.
سن خرونیمو در قرن چهارم میلادی در منطقهای از بالکان متولد شد، اما بخش بزرگی از فعالیتهای علمی و دینی او با کلیسای کاتولیک اسپانیا پیوند خورد. او بیشتر عمر خود را صرف ترجمه کتاب مقدس از زبانهای اصلی عبری و یونانی به زبان لاتین کرد. این ترجمه که بعدها به نام ولگاتا (Vulgata) شناخته شد، به یکی از مهمترین منابع دینی در اروپا تبدیل گردید و قرنها مورد استفاده کلیسا و مسیحیان قرار گرفت.
در اسپانیا، بهویژه در شهرهایی مانند تولدو، میراث سن خرونیمو جایگاهی ویژه یافت. «مکتب مترجمان تولدو» در قرون وسطی یکی از مراکز بزرگ ترجمه در جهان بود که آثار علمی، فلسفی و ادبی از عربی و عبری به لاتین و سپس به زبانهای اروپایی ترجمه میشد. بسیاری از مورخان بر این باورند که همین سنت ترجمه در اسپانیا الهامبخش انتخاب ۳۰ سپتامبر (سالروز درگذشت سن خرونیمو) بهعنوان روز جهانی ترجمه شد.
از آن زمان، اسپانیا نه تنها در ادبیات و هنر، بلکه در حوزه ترجمه نیز نقشی تأثیرگذار داشته است. انتخاب سن خرونیمو بهعنوان پاترون یا حامی مترجمان، ارتباطی نمادین میان تاریخ مسیحیت، فرهنگ اسپانیا و حرفه مترجمی ایجاد کرده است.
دارالترجمه امکان
همانطور که دیدیم، ترجمه در دنیای امروز با چالشهای زیادی همراه است؛ حفظ معنا و لحن متن، تطبیق فرهنگی، اصطلاحات تخصصی و سرعت بالای کار از جمله مهمترین آنها هستند. خوشبختانه تمام این نیازها و ویژگیها در دارالترجمه امکان فراهم است. مترجمان حرفهای امکان با شناخت کامل زبانها و فرهنگها، متن اصلی را به شکل روان و دقیق منتقل میکنند و لحن و سبک نویسنده در ترجمه حفظ میشود. حتی اصطلاحات تخصصی یا واژههای غیرقابل ترجمه نیز با راهکارهای مناسب و تخصصی به درستی منتقل میشوند. دارالترجمه امکان با ترکیب تجربه انسانی و ابزارهای مدرن، پروژههای بزرگ را با سرعت بالا و کیفیت تضمینشده انجام میدهد، به طوری که هر متن یا پروژهای بدون نگرانی از دقت یا روان بودن ترجمه قابل سپردن است. به این ترتیب، دارالترجمه امکان نه تنها یک محل ترجمه، بلکه یک پل حرفهای برای ارتباط میان فرهنگها و زبانها است که تمام نیازهای ترجمهای امروز را پوشش میدهد.
نظرات